Armeens Apostolische Kerk Maastricht

Sint Servatius /  Servaas
Սուրբ Սերվատիուս

In  de  heilige  teksten  die  bewaard  worden  in  de  Sint  Servaasbasiliek  te  Maastricht  lezen  we  –  in  het Latijn  –  dat de patroonheilige van de kerk, van de stad  Maastricht en van heel Nederland,  afkomstig is  uit  Armenië.    Al  meer  dan  duizend  jaar  komt  dit  feit  steeds  weer  naar  voren  in  werken  uit  alle takken van de kunst en de literatuur, die het leven en werk van Servatius tot onderwerp hebben.

Dat  is  niet  alleen  bij  Servatius  het  geval.  De  gelovigen  van  de  kerk  van  San  Miniato  al  Monte  in Florence stellen dat hun patroonheilige de uit Armenië afkomstige koopman Minias is. Ook in Tallard (Frankrijk)  wordt  verzekerd  dat  hun  patroonheilige  Gregorius  uit  Armenië  komt.  Gregorius  was  een bisschop  die  midden  in  de  Alpen  kwam  prediken  en  daar  ook  is  overleden.  Voor  Emilianus  geldt hetzelfde;  hij  was  de  eerste  bisschop  van  Trevi  in  Umbrië  (Italië)  en  is  daar  als  martelaar  in  302 gestorven. In de  vroege  vijfde eeuw  kwam  Liborius, zoon  van een Armeense edelman, naar Ancona (Italië)  en  leefde  daar  een  vroom  en  ascetisch  leven.  Na  zijn  dood  in  420  werd  hij  vanwege  zijn voorbeeldige  leven  patroonheilige  van  deze  belangrijke  havenplaats,  die  eeuwenlang  een  vitale verbinding  zal  blijven  tussen  Oost  en  West.  Verscheidene  andere  heiligen  die  in  Armenia  Maior  of Minor  (Groter  of  Kleiner  Armenië)  gestorven  zijn,  worden  ook  buiten  de  grenzen  van  het  Armeense land  vereerd.  Met  talloze  kerken,  standbeelden,  fresco’s  en  schilderijen  worden  de  apostel Bartholomeus en  Grigor de Verlichter,  Acacius  en Expeditus  vereerd  en de herinneringen aan  hen  in leven gehouden.

Vooral  ook  de  duizenden  kerken  en  altaren  die  overal  in  het  Westen  gebouwd  zijn  ter  ere  van  de heilige  Blasius  dienen  hier  vermeld  te  worden.  Deze  Blasius  is  rond  het  jaar  316  een  marteldood gestorven in Sebaste, de hoofdstad van Armenia Minor. Zijn uitstraling was zo waardig, dat hij in de late  middeleeuwen  de  patroonheilige  van  de  Republiek  van  Ragusa  (het  huidige  Dubrovnik)  is geworden. En ook al kunnen er bij enkele details in de geschiedenis en de verering van deze heiligen vraagtekens  geplaatst  worden  (hetgeen  overigens  bij  de  meeste  middeleeuwse  hagiografieën  het geval  is),  over  het  algemeen  zijn  deze  gebeurtenissen  en  ontwikkelingen  historisch  goed gedocumenteerd.

Gelegen in het hart van een regio die  al in  de tijd van de apostelen werd doordrenkt van christelijke ideeën  door  het  kersteningswerk  van  Bartholomeus,  is  Armenië  onder  de  leiding  van  Grigor  de Verlichter het eerste land geworden dat het christendom formeel als staatsgodsdienst heeft aanvaard. Dat  was  rond  het  jaar  301.  In  deze  algemene  beweging  van  spirituele  verheffing  hebben  veel adellijke families in Armenië de nieuwe religie oprecht en met veel geestdrift geaccepteerd.  Een van die adellijke families was de Servantiandynastie, die veel land bezaten in het zuiden van Armenië, aan de  grens  met  Iran.  De  Servantians  hebben  zich  in  diverse  belangrijke  episoden  in  de  Armeense geschiedenis  onderscheiden,  met  name  in  de  belangrijke  Slag  bij  Avarayr.  Bij  deze  slag,  die  ook bekend is onder de naam Slag bij Vartanantz en die plaatsvond op 26 mei in het jaar 451 , gaven de Armeniërs er de voorkeur aan  in de strijd te sterven boven het aanvaarden van het mazdeïsme, een vreemd  geloof  dat  met  geweld  werd  opgelegd.  Later  zijn  1036  gesneuvelden  als  martelaar  heilig verklaard  door  de  Armeense  kerk.  Honderd  jaar  eerder  heeft  een  telg  uit  deze  dynastie,  Servatius, zijn  stempel  op  het  Roomse  westen  gezet.   Als  een  trouwe  volgeling  van  Athanasius,  de  grote bisschop  van  Alexandrië  en  verdediger  van  de  orthodoxie,  heeft  Servatius  deelgenomen  aan verscheidene  belangrijke  concilies  en  heeft  hij  de  bisschop  altijd  gesteund,  ook  in  minder  gelukkige tijden. In het Westen was Servatius een fel tegenstander van Euphratius van Keulen, die de leer van zijn gnostische sekte in het Rijnland wilde verspreiden en  weer later vocht Servatius ook fel tegen de Arianen in het Westen.

Servatius  was  rond  het  midden  van  de  vierde  eeuw  de  eerste  orthodoxe  evangelist  die  door  de Germaanse  volken  in  het  noorden  van  het  Romeinse  rijk  erkend  werd,  ook  door  de  bevolking  van Tongeren.  Hij  is  rond 384 in Maastricht  gestorven,  waar  hij  de  eerste  bisschop  was.  Sinds  zijn  dood  is  de verering  voor  Servatius  alleen  maar  groter  geworden:  viel  hem  in  de  zesde  eeuw  nog  in  beperkte mate  een  plaatselijke  verering  ten  deel,  onder  de  Karolingers  groeide  zijn  betekenis  gaandeweg totdat  Servatius  onder  de  Ottonen  een  belangrijke  centrale  rol  als  landelijke  heilige  vervulde.  De keizers Otto I en Otto II hebben bij hun bezoek aan twee kloosters die aan Servatius waren gewijd, tevens ook de twee grootste feesten van het liturgische jaar  –  Kerstmis en Pasen –  aan hem gewijd. Zijn  verering  werd  zo  universeel  dat  hij  met  de  heilige  Petrus  vergeleken  werd,  die  hem  een  sleutel van  het  paradijs  zou  hebben  gegeven;  op  afbeeldingen  van  Servatius  is  die  sleutel  inmiddels  zijn belangrijkste attribuut. De Armeense heilige heeft een bijzonder grote rol gespeeld in de Nederlandse geschiedenis en het oudste werk van de Nederlandse literatuur is de  Servaaslegende van Hendrik van Veldeke die rond 1170 geschreven werd.

Toch  zou  de  glans  van  het  levensverhaal  van  Servatius  waarschijnlijk  verdwenen  zijn  en  hijzelf vervangen  door  een  neef  van  Christus  zelf,  als  niet  een  andere  Armeense  pelgrim  de  tijd  genomen had  deze  gebeurtenissen  te  bestuderen  en  te  beschrijven.  Een  zekere  Alagraecus,  geschoold  en competent,  verbleef  rond  het  jaar  1000  in  Maastricht  en  schreef  een  verhandeling  over  de  ware oorsprong van de patroonheilige. Dankzij deze reiziger zijn we nu in staat opnieuw zijn afkomst na te gaan en de geografische plaats van het land van origine te bepalen: Armenië.

Na honderden studies over verschillende aspecten van het leven en het werk van Servatius worden in dit  boek  zowel  bronnen  uit  het  Oosten  als  uit  het  Westen  gebruikt  teneinde  een  volledig  beeld  te geven van een unieke lotsbestemming en een vormende en blijvende nalatenschap voor Europa.

Samenvatting van het boek "Saint Servatius d'Arménie premier évêque de Maastricht", geschreven door de heer drs. Maxime Yevadian (historicus)

 

 

 

Op 10 maart 2012 organiseerde de Armeense stichting Ani in Maastricht een symposium over Sint Servatius. De eerste exemplaren van het boek van drs. Maxime Yevadian zijn uitgereikt aan de Armeense Aartsbisschop Norvan Zakarian van Bisdom Parijs, Aartsbisschop Mor Polycarpus Augin Aydin van de Syrisch orthodoxe kerk van Antiochie in Nederland, R.K. Bisschop Frans Wiertz van R.K. Bisdom Roermond, R.K. Bischop Patrick Hoogmartens van Bisdom Hasselt, Minister Gerd Leers, Ambassadrice van Armenië Dzunik Aghajanian, Gouverneur van Limburg  Theo Bovens

 Symposium "Servatius de Armeniër"

 

 


 

Zie ook: http://www.sintservaas.nl

Zie ook: http://www.broederschapsintservaas.nl

 

Servaaslied

Beluister Servaaslied: http://www.sintservaas.nl/mp3/servaas.mp3

Refrein:
O, Sint Servatius
Beschermer van Maastricht
Bewaar in dit gewest
Het heil door U gesticht,
Bewaar in dit gewest
Het heil door U gesticht.


Komt laat ons een loflied zingen
Sint Servatius ter eer
Dien wij waarlijk mogen noemen
Bloedverwant van Onzen Heer.

Christus roept hem op naar Tongeren
Uit een vergelegen land.
Van het altaar geeft Gods engel
Hem de kromstaf in de hand.

Wonderen zonder tal verg'zellen
Hem op zijne pelgrimsbaan
Hij vergaart ontelbare scharen
Onder Christus' legervaan

Rome zag hem biddend, wenend
Neergeknield bij Petrus' graf
Waar tot onderpand van liefde
Petrus hem de sleutels gaf.

Engelen zingen bij zijn grafsteen
En bewaren zijn gebeent
Zingen dan ook wij zijn glorie
Tot wij met hem zijn vereend.